Line 1
| maruch | tzjuch' | panin |
| maruch | ta-s-juch' | panin |
| Maria | ICP-3E-grind | corn_dough |
Line 2
| tinik | vayem | to |
| tinik | vay-em | to |
| Antonia | sleep-PF | still |
Line 3
| tinik | julavan | me |
| tinik | julav-an | me |
| Antonia | arise-2APSUBJ | DESID |
Line 4
| bweno | chijulav | xa | me`tik |
| bweno | ch-i-julav | xa | me`-tik |
| good | ICP-1A-arise | already | mother-PL |
Line 5
| mi | chak'an | vo` | mi | cha`atin |
| mi | ch-a-k'an | vo` | mi | ta-x-a-`atin |
| Q/or | ICP-2E-want | water | Q/or | ICP-ASP-2A-wash |
Line 6
| ta | jk'an | jset'uk | chi`atin |
| ta | j-k'an | j-set'-uk | ch-i-`atin |
| ICP | 1E-want | one-NC(pinch)-IRREAL | ICP-1A-wash |
Line 7
| k'usi | chapas | me`tik |
| k'usi | ch-a-pas | me`-tik |
| what | ICP-2E-do,make | mother-PL |
Line 8
| chijuch'un | yu`un | ta | jpak'an | vaj |
| ch-i-juch'un | y-u`un | ta | j-pak'an | vaj |
| ICP-1A-grind | 3E-agency | ICP | 1E-pat | tortilla |
Line 9
| mi | xu` | xajkolta | jlikeluk |
| mi | x-0-yu` | x-a-j-kolta | j-likel-uk |
| Q/or | ASP-3A-be_able | ASP-2A-1E-help | one-NC(moment)-IRREAL |
Line 10
| mu | jna` | mi | xana` | spak'anel | yu`un | batz'i | vokol | ta | pak'anel |
| mu | j-na` | mi | x-a-na` | s-pak'anel | y-u`un | batz'i | vokol | ta | pak'anel |
| NEG | 1E-know | Q/or | ASP-2E-know | 3E-mending | 3E-agency | real | difficult | PREP | mending |
Line 12
| pero | yu`un | ta | jk'an | ta | jchan | spak'anel |
| pero | y-u`un | ta | j-k'an | ta | j-chan | s-pak'anel |
| but | 3E-agency | ICP | 1E-want | ICP | 1E-learn | 3E-mending |
Line 13
| mi | xak'an | xachanubtasone |
| mi | x-a-k'an | x-a-chanubtas-on-e |
| Q/or | ASP-2E-want | ASP-2E-teach-1A-CL |
Line 14
| la` | chotlan | li` | ta | stz'el | semete |
| la` | chotl-an | li` | ta | s-tz'el | semete |
| come+IMP | sitting-2APSUBJ | here/this | PREP | 3E-edge | griddle |
Line 15
| ilo | pak'ano | un |
| il-o | pak'an-o | un |
| see-IMP | pat-IMP | PT |
Line 16
| jayib | xa | ora |
| jay-ib | xa | ora |
| how_many-GC | already | hour |
Line 17
| sk'an | to | lajuneb | minuto | ta | vaxakib | ora |
| s-k'an | to | lajun-eb | minuto | ta | vaxakib | ora |
| 3E-want | still | ten-GC | minute | PREP | eight | hour |
Line 18
| ta | jk'el | k'u | x`elan | lavorae |
| ta | j-k'el | k'u | x-0-`elan | l-av-ora-e |
| ICP | 1E-look | what | ASP-3A-be | ART-2E-hour-CL |
Line 19
| k'u | cha`al | atojoj |
| k'u | cha`al | a-toj-oj |
| what | way | 2E-pay_for-PF |
Line 20
| vakvinik | pexu | stojoj | li | jtote |
| vak-vinik | pexu | s-toj-oj | li | j-tot-e |
| six-NC(twenty) | peso | 3E-pay_for-PF | ART | 1E-father-CL |
Line 21
| yu`un | jmoton | liyak'be | li | jtote |
| y-u`un | j-moton | l-i-y-ak'-be | li | j-tot-e |
| 3E-agency | 1E-gift | CP-1A-3E-give-BEN | ART | 1E-father-CL |
Line 22
| bu | isman | latote |
| bu | i-s-man | l-a-tot-e |
| where | CP-3E-buy | ART-2E-father-CL |
Line 23
| tey | isman | ta | jlumal |
| tey | i-s-man | ta | j-lumal |
| there | CP-3E-buy | PREP | 1E-earth |
Line 24
| mi | batz'i | jk'ulej | latote |
| mi | batz'i | jk'ulej | l-a-tot-e |
| Q/or | real | rich_person | ART-2E-father-CL |
Line 25
| k'usi | li | jk'uleje |
| k'usi | li | jk'ulej-e |
| what | ART | rich_person-CL |
Line 26
| mi | jk'ulej | mi | oy | ep | tajmek | stak'in |
| mi | jk'ulej | mi | oy | ep | ta-j-mek | s-tak'in |
| Q/or | rich_person | Q/or | exist | more | PREP-one-NC(time) | 3E-money |
Line 27
| mu | masuk | jk'ulej |
| mu | mas-uk | jk'ulej |
| NEG | more-IRREAL | rich_person |
Line 28
| ta | lek | no`ox |
| ta | lek | no`ox |
| PREP | good | only |
Line 29
| ja` | no`ox | yech | k'u | cha`al | vo`oxuke |
| ja` | no`ox | yech | k'u | cha`al | vo`oxuk-e |
| ! | only | thus | what | way | 2PL-CL |
Line 30
| mi | oy | xa | amalal |
| mi | oy | xa | a-malal |
| Q/or | exist | already | 2E-husband |
Line 31
| ch'abal | to | jmalal |
| ch'abal | to | j-malal |
| none | still | 1E-husband |
Line 32
| k'u | yu`un | ch'abal | to | amalal |
| k'u | y-u`un | ch'abal | to | a-malal |
| what | 3E-agency | none | still | 2E-husband |
Line 33
| min | ch'abal | kremotik | ta | alumale |
| mi-y-u`un | ch'abal | krem-otik | ta | a-lumal-e |
| Q/or-3E-agency | none | boy-1APLI | PREP | 2E-earth-CL |
Line 34
| oy | ep | kremotik | ta | jlumale |
| oy | ep | krem-otik | ta | j-lumal-e |
| exist | more | boy-1APLI | PREP | 1E-earth-CL |
Line 35
| pero | k'u | yu`un | ti | mu`yuk | to | amalal | timi | oy | ep |
| pero | k'u | y-u`un | ti | mu-`oy-uk | to | a-malal | timi | oy | ep |
| but | what | 3E-agency | CONJ | NEG-exist-IRREAL | still | 2E-husband | if | exist | much |
Line 36
| kremotik | ta | alumale |
| krem-otik | ta | a-lumal-e |
| boy-1APLI | PREP | 2E-earth-CL |
Line 37
| min | mu | xak'an | amalal |
| mi-y-u`un | mu | x-a-k'an | a-malal |
| Q/or-3E-agency | NEG | ASP-2E-want | 2E-husband |
Line 38
| ta | jk'an | li | jmalale | pero | lavie | ja` | no`ox | oy | jlekomtak |
| ta | j-k'an | li | j-malal-e | pero | lavi-e | ja` | no`ox | oy | j-lekom-tak |
| ICP | 1E-want | ART | 1E-husband-CL | but | now-CL | ! | only | exist | 1E-sweetheart-DPL |
Line 40
| alekomtak |
| a-lekom-tak |
| 2E-sweetheart-DPL |
Line 41
| min | oy | ep | tajmek | alekomtak |
| mi-y-u`un | oy | ep | ta-j-mek | a-lekom-tak |
| Q/or-3E-agency | exist | much | PREP-one-NC(time) | 2E-sweetheart-DPL |
Line 42
| oy | oy | ep | jlekomtak |
| oy | oy | ep | j-lekom-tak |
| exist | exist | much | 1E-sweetheart-DPL |
Line 43
| jay | vo` | tzkotol | alekomtake |
| jay | vo` | ta-s-kotol | a-lekom-tak-e |
| how_many | NC(person) | PREP-3E-all | 2E-sweetheart-DPL-CL |
Line 44
| oy | nan | vuklajunvo` | li | jlekomtake |
| oy | nan | vuk-lajun-vo` | li | j-lekom-tak-e |
| exist | perhaps | 7-ten-NC(person) | ART | 1E-sweetheart-DPL-CL |
Line 45
| ay | kajval | oy | vuklajunvo` | alekomtak |
| ay | k-ajval | oy | vuk-lajun-vo` | a-lekom-tak |
| oh | 1E-lord | exist | 7-ten-NC(person) | 2E-sweetheart-DPL |
Line 46
| min | chavik' | skotol | taj | vuklajunvo` | alekomtake |
| mi-y-u`un | ch-av-ik' | s-kotol | taj | vuk-lajun-vo` | a-lekom-tak-e |
| Q/or-3E-agency | ICP-2E-marry | 3E-all | that | 7-ten-five | 2E-sweetheart-DPL-CL |
Line 47
| k'usi | li | chkik' | mu | xka`i |
| k'usi | li | ch-k-ik' | mu | x-k-a`i |
| what | ART | ICP-1E-marry | NEG | ASP-1E-hear |
Line 48
| min | chavik' |
| mi-y-u`un | ch-av-ik' |
| Q/or-3E-agency | ICP-2E-marry |
Line 49
| min | chanupun | achu`uk | taj | vuklajunvo` | alekomtake |
| mi-y-u`un | ch-a-nupun | a-chu`uk | taj | vuk-lajun-vo` | a-lekom-tak-e |
| Q/or-3E-agency | ICP-2A-be_married | 2E-with | that | 7-ten-NC(person) | 2E-sweetheart-DPL-CL |
Line 50
| ika`i | xa |
| i-k-a`i | xa |
| CP-1E-hear | already |
Line 51
| i`i | muk' | chinupun | jchu`uk | skotol |
| i`i | muk' | ch-i-nupun | j-chu`uk | s-kotol |
| no | NEG | ICP-1A-be_married | 1E-with | 3E-all |
Line 52
| ta | jk'upin | no`ox | li | yane |
| ta | j-k'upin | no`ox | li | yan-e |
| ICP | 1E-desire | only | ART | other-CL |
Line 53
| jun | no`ox | ti | much'u | chinupun | jchu`uke |
| jun | no`ox | ti | much'u | ch-i-nupun | j-chu`uk-e |
| one | only | CONJ | who | ICP-1A-be_married | 1E-with-CL |
Line 54
| k'u | ora | chanupun | achu`uk | li | jun | krem | much'u |
| k'u | ora | ch-a-nupun | a-chu`uk | li | jun | krem | much'u |
| what | hour | ICP-2A-be_married | 2E-with | ART | one | boy | who |
Line 55
| chanupun | achu`uke |
| ch-a-nupun | a-chu`uk-e |
| ICP-2A-be_married | 2E-with-CL |
Line 56
| ja` | to | timi | ista | jtob | xchu`uk | chib | jjabilale |
| ja` | to | timi | i-s-ta | j-tob | x-chi`uk | chib | j-jabilal-e |
| ! | still | if | CP-3E-find | one-NC(twenty) | ASP-with | two | 1E-year-CL |
Line 57
| jayib | to | ajabilal | che`e |
| jay-ib | to | a-jabilal | che`e |
| how_many-GC | still | 2E-year | then |
Line 58
| oy | to | balunlajuneb | jjabilal |
| oy | to | balun-lajun-eb | j-jabilal |
| exist | still | nine-ten-GC | 1E-year |
Line 59
| a | sk'an | to | xanupun | un | che`e |
| a | s-k'an | to | x-a-nupun | un | che`e |
| ah | 3E-want | still | ASP-2A-be_married | PT | then |
Line 60
| sk'an | to |
| s-k'an | to |
| 3E-want | still |
Line 61
| mi | xtotz | avu`un | lavot | ta | semete |
| mi | x-0-totz | av-u`un | l-av-ot | ta | semete |
| Q/or | ASP-3A-peel_off | 2E-agency | ART-2E-tortilla | PREP | griddle |
Line 62
| ta | jpas | proval | mi | xu` | ta | jtotz |
| ta | j-pas | proval | mi | x-0-yu` | ta | j-totz |
| ICP | 1E-do,make | test | Q/or | ASP-3A-be_able | ICP | 1E-peel_off |
Line 63
| xu` | xa |
| x-0-yu` | xa |
| ASP-3A-be_able | already |
Line 64
| lek | xa |
| lek | xa |
| good | already |
Line 65
| totzo | kik |
| totz-o | kik |
| peel_off-IMP | perhaps |
Line 66
| bweno | ta | jtotz |
| bweno | ta | j-totz |
| good | ICP | 1E-peel_off |
Line 67
| ilaj | xa | juch'unkotik | un |
| i-0-laj | xa | juch'un-kotik | un |
| CP-3A-finish | already | grind-1PLX | PT |
Line 68
| taso | li | jun | vaje |
| tas-o | li | jun | vaj-e |
| take_off-IMP | ART | one | tortilla-CL |
Line 69
| ak'o | ta | moch |
| ak'-o | ta | moch |
| give-IMP | PREP | basket |
Line 70
| chibatik | ta | vo` | un | tinik |
| ch-i-bat-ik | ta | vo` | un | tinik |
| ICP-1A-go-PL | PREP | water | PT | Antonia |
Line 71
| ich'o | ech'el | li | kuvetae |
| ich'-o | ech'el | li | kuveta-e |
| receive-IMP | away(DIR) | ART | bucket-CL |
Line 72
| chba | jpultik | tal | vo` |
| ch-ba | j-pul-tik | tal | vo` |
| ICP-go(AUX) | 1E-draw-PL | DIR(coming) | water |
Line 73
| bweno | chkich' | ech'el | che`e |
| bweno | ch-k-ich' | ech'el | che`e |
| good | ICP-1E-receive | away(DIR) | then |
Line 74
| batik | un |
| bat-tik | un |
| go-PL PT |
Line 75
| batik | che`e |
| bat-tik | che`e |
| go-PL | then |